Symbolika jajka

jajca

 

Symbolika jajka
 
Jajo ma znaczenie kosmogoniczne, występuje w wielu religiach w związku z wyobrażeniami o pochodzeniu świata. Motyw jaja kosmogonicznego znajdujemy równocześnie w Indiach, w Indonezji, w Iranie, w Grecji, na Łotwie, w Estonii, w Finlandii, w Afryce Zachodniej, w Ameryce Środkowej i na zachodnim wybrzeżu Ameryki Południowej oraz w Polinezji. Ośrodka rozpowszechnienia tego mitu prawdopodobnie szukać należy w Indiach lub w Indonezji. W Oceanii np. panuje przekonanie, że człowiek urodził się z jaja, innymi słowy stworzenie człowieka naśladuje tutaj stworzenie kosmosu.
W wielu miejscach jajo jest związane z symbolami odrodzenia przyrody; drzewko noworoczne, maik, drzewko św. Jana itd. są ozdabiane jajkami lub skorupkami jaj. Doczepione do drzewa, które samo stanowi symbol przyrody i nieustannego odnawiania, jajo potwierdza te wszystkie właściwości kosmogoniczne. Stąd niezwykłe znaczenie jaja na Wschodzie w scenariuszach noworocznych. W Iranie np. malowane jaja są specyficznym podarkiem na święta Nowego Roku. Czerwone jajka rozdawane na Wielkanoc w krajach bałkańskich należą prawdopodobnie do analogicznego systemu rytualnego, którego przedmiotem jest wspomnienie rozpoczynającej się wiosny.
We wszystkich wymienionych wypadkach skuteczność rytualna jaja nie znajduje wytłumaczenia w wartościowaniu go jako zarodka; właściwym wytłumaczeniem jest dopiero symbol, który się w jaju urzeczywistnia i który odnosi się nie tyle do narodzenia, ile do odrodzenia powtarzającego się według kosmogonicznego wzoru, że każdego roku świat tworzy się od nowa. Jajo potwierdza i zapewnia zmartwychwstanie, które nie jest narodzeniem, lecz powrotem i powtórzeniem raz jeszcze.
Podobna symbolika występuje już w niektórych społeczeństwach prehistorycznych. Liczne grobowce w Rosji i w Szwecji zawierały gliniane jaja. Posążki Dionizosa odkryte w grobowcach beockich zawsze mają w ręku jaja, znak powrotu do życia. Jaja pełniły także rolę w obrzędach rolnych, które przetrwały aż do naszych czasów. Dla zapewnienia wzrostu ziarna chłop fiński trzyma w kieszeni jajko dopóty, dopóki trwają zasiewy, albo chowa jajo do bruzdy. Estończycy spożywają jajka podczas orki, aby nabrać sił, a Szwedzi rzucają jajka na zaorane pola. Przy siewie lnu Niemcy składają jajka na roli albo też spożywają jajka w czasie siewu. U Niemców zauważono również zwyczaj ukrywania w zaoranej roli jaj wielkanocnych poświęconych w kościele.  
Jajko związane z dowolnym rytuałem zawsze zachowuje swe zasadnicze znaczenie: zapewnia powtórzenie pierwotnego aktu stworzenia, który dał życie istotom żywym. Jajo włączone w scenariusz odrodzenia wiosny przedstawia objawienie stworzenia świata i w ramach przeżywania doświadczenia manifestacji sacrum w sferze profanum stanowi ponowienie tego stworzenia.
 
Na podstawie „Traktatu o historii religii” Mircei Eliade opracował Stanisław Tujaka

  • +228 872 4444
  • kontakt@narodowarumia.pl
    Joomla Extensions
    Don't have an account yet? Register Now!

    Sign in to your account